روایت دختر بزرگ مرد تئاتر ایران از پدرش بهرام بیضایی
این نامه گرچه سه سال پیش نوشته شده اما بالاتر از یک تولدت مبارک است است و من وقتی خواندم بسیار لذت بردم و احساس میکنم روی خاکی قدم میگذارم که بهرام بیضایی ها برایش مینویسند پس با وجود تمام خارها چه جایی بهتر از این خاک
((( با هم میخوانیم )))
تولدت مبارک!
برای پدرم بهرام بیضایی به مناسبت شصت و نهمین سال تولدش،
نیلوفر بیضایی
. « ... و من تنها من – سندباد- بیدارم. چشم انتظار. انتظار یک قطره آفتاب، یک جرعه باد، در تاریکی، در ظلمات، تنها منم. شاهد دست بسته ی خاموشی و جنبشی که نیست. و سکوتی که هست. گاهی، فقط گاهی، از دورترین راه فریادی می شنوم. حس می کنم که به این فریاد بادبان می لرزد. اما تنها منم که می لرزم...»
(بهرام بیضایی، هشتمین سفر سندباد، ۱۳۴۳)
این چند خط را برای تو، پدر عزیزم، بهرام بیضایی و به پاس تلاشهای خستگی ناپذیرت در عرصه ی فرهنگ و هنر کشورم ایران می نویسم . می دانم که بسیار خسته ای و بسیار رنجدیده و می دانم که زخمهای بسیار بر روح و روان داری از سوی آنها که گمان می کنند آمده اند تا برای ابد بمانند، اما نمی دانند که ضدیت با جریان رونده و شونده ی فرهنگ ایران امری است گذرا و آنچه می ماند، فکر است و اندیشه و نیروی خلاقه ی انسانی که خود خالق است. نیز بسیاری در لباس دوست و دوستدار که پنهانی و از سر تنگ نظری زخم می زنند، گاه از سر بخل و گاه از سر خودشیرینی برای این و یا آن دستگاه قدرت. حاصل این زخمها در یکی کین دیرینه می شود و عامل ایستایی و در چون تویی سر چشمه ی خلاقیت و سازندگی. هر چه آنها کردند تو نکردی و آنچه کردی جستجوی ریشه ها و چرایی ها بود و مرکز آثارت انسان با تمام پیچیدگیهایش و اینها همه من را نه بعنوان فرزندت، بلکه بعنوان یکی از فرزندان ایران مادر، وامدار این سخت سری و سرکشی تو می کند که فرزند زمانه ی خویش هستی و متعلق به تمام ایران .
امروز پنجم دیماه ۱۳۸۶ و شصت و نهمین سال تولد تست. امروز که تولدت را در غربت همیشگی مان جشن می گیریم، یار و همراه دیرین تو و یکی از نمایشنامه نویسان برجسته ی میهنمان اکبر رادی در گذشت. شاید رادی این روز را برای مرگ برگزید تا آخرین پیامش را به تو برساند : بمان برای فرهنگ و هنر ایرانزمین و باری را که با هم بر دوش گرفته ایم بتنهایی به سرمنزل مقصود برسان. یادش گرامی باد و عمرت دراز.
زندگی و مرگ، زایش و نیستی همزادند و شادی و غم علت وجودی هم. و در تناقض با یکدیگر است که تکمیل می شوند. همانطور که سپیدی از درون سیاهی سر بر می زند و سیاهی از دل سپیدی است که بیرون می جهد. و شاید امروز، همین امروز روز تلاقی ضدین بر پیشانی هنر نمایش در ایران باشد. غلامحسین ساعدی آن بخش کنده شده از مثلث نمایشنامه نویسی وطن، آن تکه ی رانده شده اما جدا ناشدنی از بدنه ی نمایشنامه نویسی وطن ، همان او که هر بار تصویرش را در جایی می بینی به پهنای صورتت اشک می ریزی، سالهاست که رفته. رفته چون نتوانسته دوری وطن را تاب بیاورد، رفته چون مشتی تاریک اندیش ضد فرهنگ، وجود او و بسیاری دیگر را تاب نیاوردند. رفته اما از یاد ما نرفته، نخواهد رفت و اثرش جای در جای در فرهنگ ایرانزمین باقی می ماند، همانگونه که اثر رادی آن کوه استوار دانش و فرهنگ که فرو نریخت و ماند و خواهد ماند. همانگونه که تو، که هر اثرت در تئاتر و سینما دریایی است از دانش و تلاش برای شناخت و گامی در جستجوی چرایی آنچه هست، در جستجوی فردیت از دست رفته ی ما و هویت گمشده ی جمعی مان. گمشده در پس غبار تحریفها و واقعیتهای دروغین که به جای آنچه هست برای مردمان ساخته اند. گمشده در پس پرده های ضخیم سیاهی که بر حافظه ی تاریخی مان کشیده شده و دریغا که ما خود در این دروغ بزرگ سهمی انکار ناشدنی داشته ایم . خواسته یا نا خواسته، دانسته یا نادانسته.
در جستجوی پاسخ این پرسش که چگونه « بهرام بیضایی» بهرام بیضایی شد و جایگاهی غیر قابل انکار در فرهنگ و هنر ایران یافت، تنها و تنها می توان به آثار او رجوع کرد که خود بازتاب زندگی او (و دورانی که در آن می زید) نیز هست و در عین حال جستجوی بیدریغش در احوال مردمانی که قهرمان نیستند، اما در شرایطی خاص می توانند قهرمانانه کار و زندگی کنند و در شرایطی دیگر می توانند قهرمانانی بسازند و بجای خود به میدان نبرد بفرستند. شهید بسازند، بدون اینکه خود حاضر به پرداختن بهایی برای تغییر شرایط خویش شوند .
و بدینسان است که بهرام بیضایی، فرزند یک خانواده ی اهل ادب و فرهنگ که از کودکی بدلیل باور مذهبی غیر رایج خانواده اش از خانه تا مدرسه و از مدرسه تا خانه از بچه های محل کتک خورده و کودکی کم حرف و خجالتی است، عشق بزرگ خود را در سالن سینما و تئاتر باز می یابد. جایی که در تاریکی سالن، بدون آنکه دیده شود، فرصت دیدن می یابد. فیلم دیدن، کتاب خواندن و جستجو در متون ادبی و تاریخی برای او محملی می شود برای جستجوی پاسخ پرسشهای بیشماری که در ذهنش شکل گرفته است. چگونه می شود که جامعه ای «غریبه» های خود را می سازد و بجای تلاش برای شناخت آنها و پذیرفتن دگرباشی شان آنها را به انزوا می راند ، چگونه جامعه ای حتی با تاریخ و گذشته ی خود بیگانه می شود، حال را نادیده می گیرد و از ساختن آینده عاجز می شود. او همواره نگران سرنوشت کسانی است که در چنین جامعه ای در موضع «اقلیت» قرار دارند، نگران آنها که زیر دست و پای جمعیتی و توده ای که بیشتر به انگیزه ی حسی به حرکت در می آید تا بر اساس شناخت، له می شوند. کودکان بعنوان نمودی از نسل آینده ، در حالیکه بی پناه و بدون پشتوانه، بدون گذشته و بدون آینده بار خطاها و نادانیهای گذشتگان را بر دوش می کشند، زنانگی بعنوان نماد زندگی و سازندگی می رود تا قربانی آن بخش خشونت طلب و مرگ پرست مردانگی شود، اما در سر بزنگاه طغیان می کند و هر طغیانش نشانه ی اعتراضی است بر همان ساختار خشن و ساکن. و زمان که نسلها را یکی پس از دیگری در خود می بلعد و تا نسلی می خواهد سر بر آورد قربانی «سهراب کشی» می شود.
از فیلم «سفر« و شخصیتهای اصلی آن که دو کودک هستند (۱۳۵۱) تا «باشو غریبه ی کوچک» (۱۳۶۴) ، کودکان غریبه هایی هستند بدون پشتوانه و در جستجوی مامنی یا سر پناهی یا آغوشی گرم. آیا آنها بنوعی نسلهای جوان ما را نیز نمایندگی می کنند که در تنگنای روایات متضاد و کج راهه های تاریخی گذشتگان و بدون پشتوانه ی قوی تاریخی می بایست راه خود را در ایران همیشه بحرانی و در کجراهه های تحریف تاریخ بیابند.
ما با خود و از خود بیگانه ایم و سنتها هنوز در ما قویتر عمل می کند تا گشاده دستی و افق نگاه باز و روحیه ی پذیرش دگر اندیشی و دگرباشی و اینکه این بیگانگی ها با انسان چه می کند، موضوع بسیاری از آثار بیضایی بوده و هست. زنان بعنوان نمادهای ایستادگی در برابر تعصب و سنت گرایی کاذب، بعنوان موتور تغییر و تحول از نخستین آثار بیضایی بارها و بارها در نقش محوری حضور داشته اند. از عاطفه ی رگبار تا رعنای غریبه و مه، از آسیه ی کلاغ تا تارا در چریکه ی تارا و نایی در باشو غریبه ی کوچک و شخصیتهای زن مسافران و سگ کشی، همه و همه نمادهایی از همین نگاه هستند . اینها نه زنان خیالی که بسیار هم واقعی اند و نمونه های بیشمار آنها را امروز در جامعه ی ایران می بینیم.
او بیش از آنکه شیفته ی قهرمان پرستی ها ی رایج شود، بدنبال ضد قهرمانهاست ، چرا که در می یابد جامعه ای که نیاز به قهرمان دارد، خود از حرکت و در دست گرفتن سرنوشت خویش عاجز است، ایستاست و سترون و او که «از سکون بیزار است» با تکاپویی وصف ناشدنی تمام عمر خود را صرف دانستن، خواندن، دیدن و آفریدن می کند.
«آرش» او بر خلاف «آرش» های دیگران یک ضد قهرمان است، ستوربانی است که تنها بر حسب تصادف و از سر اجبار بر فراز البرز کوه می رود. او نخواسته قهرمان باشد، اما در شرایطی قرار می گیرد که راهی بجز انداختن تیری که تعیین کننده ی مرز ایران و توران است ندارد. او آرش تیر را نه با نیروی بدنی یا از سر پهلوانی که با نیروی دل می کشد...
«... وتیر می رفت. و باد از پی او. و چندان سوار دشمن و دوست که در پس آن می رفتند، در مرز پیشین از آن بازماندند.... و هر کس از آن می گفت... و افسانه ی تیر در دهانها افتاد، از تیره به تیره، از سینه به سینه، از پشت به پشت. و تا کیهان بوده است این تیر رفته است. خورشید به آسمان و زمین روشنی می بخشد، و در سپیده دمان زیباست. ابرها باران به نرمی می بارند. دشتها سبزند. گزندی نیست. شادی هست، دیگران راست. آنک البرز، بلند است و سر به آسمان می ساید. و ما در پای البرز به پای ایستاده ایم، و در برابرمان دشمنانی از خون ما، با لبخند زشت. و من مردمی را می شناسم که هنوز می گویند، آرش باز خواهد گشت.»
(بهرام بیضایی، آرش، ۱۳۴۰)
اینچنین است که «لیلا دختر ادریس» درجستجوی هویت انسانی خویش و ورای محدودیتهای جنسیتی می بایست بهای گزاف آن تنهایی را می پرداخت و یا هنوز و چه بسا بیش از پیش دارد می پردازد و « راه توفانی فرمان پسرفرمان از میان تاریکی» راهی شد سهمگین و میراثی که بر جای مانده نشانه ی زخمها و شکستهاست و قلمهای شکسته و شمشیر زنگ زده ی روزگار شکست . شمشیری که در دستان زمین بانوی ما «تارا» بجای آنکه پاسبان مرگ شود در خدمت زندگی قرار می گیرد. میراثی که حکایت گسستها و شکستهاست، بی تاریخی ما ، نبودن زمینی سفت زیر پاهایمان و ریشه های قطع شده ی ما آوارگان در وطن و یا دور از وطن (چه فرقی می کند).ما همه از یک تنیم و هر یک بنوعی از نطفه ی مادر «ایران» کنده یا «کندانده» شده ایم. چرا؟ جستجوی این چراهاست که شاید از درون آن سیاهی که بر وطنمان سایه انداخته، راهی بسوی نور بگشاید.
در «مرگ یزدگرد» او به روایات گوناگون از مرگ آخرین پادشاه ساسانی میدان می دهد تا از ورای آن فسادی را که در ساختار حکومتی ایرانیان ریشه دوانده و میدان را برای حمله ی اعراب به ایران می گشاید ، بنمایاند. شاه کشی در مرگ یزدگرد نه از سر آزادیخواهی که از سر استیصال است و طغیان لحظه ای. و بدینسان است که خطوط مشابه واقعه ی تاریخی با اتفاقی که در ایران در قابل انقلاب اسلامی بوقوع می پیوندد، نمایان می شود.
«... بنگرید که داوران اصلی از راه می رسند. آنها یک دریا سپاهند. نه درود می گویند و نه بدرود، نه می پرسند و نه گوششان به پاسخ است. آنها به زبان شمشیر سخن می گویند!... به مرگ نماز برید که اینک بر در ایستاده است. بی شماره، چون ریگهای بیابان که در توفان می پراکند و چشم گیتی را تیره می کند!
آری اینک داوران اصلی از راه می رسند. شما را که درفش سپید بود این بود داوری. تا رای درفش سیاه آنان چه باشد!»
(بهرام بیضایی، مرگ یزدگرد، ۱۳۵۷)
« کارنامه ی بندار بیدخش» کارنامه ی اوست و هر آنکس که تلاش کرد تا غبارها را از پس آن گنجینه ی فرهنگی گمشده مان بزداید و اعتماد بنفس ما را به ما بازگرداند. «دیباچه ی نوین شاهنامه» داستان مردمان ماست که باغبان مردی در سی و هشت سال از مردم کوچه و بازار شنید و به جان دل حفظ کرد و اندیشه ی ما مردمان را به نظم در آورد.
در «مجلس ضربت زدن» آنجا که از حذف می گویی ، از حذف نیکان ، از آثار فرهنگی ایران که بدست دلال مسلک ویران شد و به غارت رفت و از آن کسانی که دخترک دبستانی را بخاطر یک تار مو با پس گردنی دستگیر می کنند، اما یک نفرشان جلوی غارت و غارتگر را نمی گیرد. از آنکس که با «اصلاحات» آمد و خواست متن تو را «اصلاح» کند تا «قابل اجرا» شود.
در فضای سنگین «سگ کشی» او سالهای کشتار جوانان وطن در دهه ی شصت سالهای فضای سنگین مرگ و ماشینهای کشتار را برای ثبت در تاریخ گواهی داد و شاید در این راه یکی از تک ستاره های حقیقت گو و حقیقت جوی آسمان هنر این این سه دهه که در داخل ایران زندگی می کنند بوده باشد.
«مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین» حکایت کابوسهای او و ماست. کابوسهایی که در قالب هراسهای ناخودآگاه جمعی در مردان سیاهپوش «غریبه و مه» سالها پیش از انقلاب اسلامی در آثار او نمود یافته بود و در سالهای اخیر در قالب قتلهای زنجیره ای بوقوع پیوست.
خانم جان در «مسافران» بر این باور است که آن بخش از دست رفته ی خانواده روزی باز خواهد گشت. او این باور را به یک باور عمومی بدل می کند و آنها، کسانی که مرده پنداشته شده بودند باز گشتند. آیا ما فرزندان ایران که روزی و در اوج جوانی ناچار به ترک وطن شدیم نیز روزی به خانه ای بوسعت همه ی ایران باز خواهیم گشت؟
« ما اعتراف می کنیم که از ما
بازیگران بهتری هستند
بازیگرانی که صحنه شان خیابان است
و مخاطبشان جمع اجتماع.
بازیگرانی که می گویند و می گویند و می گویند
از باطل و حق، و از واقع و مجاز
و این میانه اگر خوب بنگری
فقط اجساد واقعی است
ما چطور بازی کنیم
با دست اینهمه خالی
با دهان اینهمه در بند سرابی این چنین فریب
راست هایی اینهمه دروغ؟
ما چطور روی این صحنه ی عاریه ی کوچک
با تفنگ های چوبی اندک
کشتاری بزرگ راه بیندازیم
که در آن خون از آب جاری روانتر است
و از خاکی که بر آن ریخته بی ارج تر؟
ما کارگران نمایشیم
نشسته در ردیف اول تهمت
از تیره ی آن مرع دانه بر
که در عروسی و عزاش هر دو سر می برند
ما تصویر کوچک این دنیائیم
اگر حقیر، اگر شکسته
ما تصویر زمانه ی خود هستیم.
ما اعتراف می کنیم که از ما
بازیگران بهتری هستند
با چشم بندی و شعبده
با اشک و آه و سوز
با مژده و فریب
با تفنگهای واقعی بسیار!
آنان به نام شما
- به نام نامی مردم-
آراء شما را غربال می کنند
شما تحسینشان می کنید
و مرعوبشان هستید.
سنگ آسیای آنان
از خون شما می گردد
و نمایشنامه شان را بارها خوانده اید
با نام جعلی تاریخ!
(بهرام بیضایی، خاطرات هنرپیشه نقش دوم، ۱۳۶۲)
پنجم دیماه ۱۳۸۶
محمد عاقبتی با بازی افشین هاشمی بود نظرم را در بین باقی نمایش هایی که دیدم به خود جلب کرد ...نکته جالب این نمایش مونولوگ برای خودم در قدم اول نگارش این متن توسط محمد چرمشیر، درام نویس پر کار روزگار ما بود که علاقه شخصی خودم به این درام نویس بابی شد برای دیدن این نمایش. ....نمایش شاهزاده اندوه که در سالن سایه تئاتر شهر برگزار میشد نکات جالبی داشت ...کاری کوتاه در حد 28 دقیقه که در آن کارگردان تا حدی سعی کرده بود آن چه باتوجه به مینیمال بودن کار در دکور است را لحاظ کند پس ما با دکوری کاملا خلاصه شامل یک میز و یک صندلی و جعبه قدیمی قهوه ای رنگی که در روی میز قرار دارد مواجه هستیم بازیگر ما که افشین هاشمی ایفاگر نقش آن است در لحظه ورود من قبل نمایش بر روی صندلی پشت میز نشسته و چشمانش را بسته است ؛ از همان ابتدای نمایش ما شاهد یک روایت و قصه گویی صرف نیستیم ابتدا بازیگر به معرفی خود به طور کامل نمیپردازد او که مرد جوانی است حدودا 27 ساله است افراد خانواده خود را به ترتیب با عروسک های حیوانی معرفی میکند در کشاکش معرفی آنها 
داستان هر کدام را تعریف میکند مثلا مادر را که با فیل نشان میدهد قصه تنها گذاشتن پدر و خیانت مادرو رابطه با عمو را که جلوی چشمانش دیده را اجرا میکند ،پدر را هم با شیر معرفی میکند یا مشاور پدر را که به پدر خیانت میکند را با پنگوئن نشان میدهد و از خیانتی که همه دسته جمعی بر پدرش روا داشتند سخن میگوید و حال که او پسر بالغ شده است با دسیسه و نیرنگ او را از ارث محروم میکنند و در آخر ما میبینیم که لباس خود را در می آورد و تیری در قلب او نشسته است پس ما شاهد روایتی از یک انسان کشته شده بودیم که شاهد خیانت همه بر پدرش بوده و اکنون این خیانت به او نیز رسیده است ...همان قصه معروف خیانت که ذهن شما را به سمت هملت میبرد و آشکارا اقتباس درام نویس را از هملت مشاهده میکنیم در نوع میزانسن تمام حرکات افشین از اول تا آخر نمایش بر پشت میز است و با هنر خاص خود چنین محدوده بسته حرکتی را با بازی زیبایش جذاب میکند کارگردان هم آن چیزی که نیاز نبوده در کار نیاورده است و نور هم کاملا ثابت است جز نور متمرکز اول نمایش با موسیقی بسیار محدود و همین سبک اجرا به نوعی میرساند که بعضی اوقات ما در سبک اجرا درگیر موضوعات اضافه میشویم و اینکه تئاتر امروز به سوی خلاصه شدن در صحنه و داستان هایی چند خطی و واضح و رک میرود گویی این گونه نمایشی به ما نزدیکتر است ...دیالوگ ها کاملا واضح و با حرکتی کاملا هماهنگ با حس بازیگر و ایجاد موقعیت های بدیع بدون دیالوگ مثل تبدیل به وزش باد شدن با چند تکه پنبه از موقعیت های دوست داشتنی کار برای من بود دیالوگ ها گاهی اوقات از مونو لوگ به سمت سولی لوگ سوق پیدا میکند و بارها بازیگر به جای اشخاص نقش بازی میکند. در کل این شیوه اجرایی مورد علاقه عده کثیری از هنرمندان تئاتر است و در بعضی کارها به خاطر نیاز به بازی خوب در این گونه کارها به خاطر خلاصه بودن صحنه میبینیم که نمایش ها از ریتم میافتد والبته این بدان معنا نیست که طراحی صحنه نقشش از بازی مهمتر است بلکه مانند موسیقی و نور مکمل کار هستند در صورتی که در خدمت محتوای اثر باشند .........در دوره های مختلف تئاتر دنیا بخش های مختلف تئاتر از متن تا کارگردان و بازیگر نقش اساسی در یک درام 
داشتند در صورتی که هم اکنون در دنیا تماشاگر و نوع خواست و برخورد و ایدئولوژی او در یک نمایش از همه مهمتر است ...تماشاگر امروز خواستار گره های پیچیده بدون جواب نیست ..شاید یک روایت مستقیم و واضح با پایان باز از چند گره کور با جواب هایی مقطعی برای تماشاگر تئاتر امروز که در دنیای سرعت قرار گرفته است لذت بخش تر باشد ....در صورت کلی میتوان گفت که تئاتر خوب باید متقارن با خواسته های امروز تماشاگر باشد , حرفی را با صراحت کامل بیان کند بدون استفاده از آن چیزی که نیازش احساس نمیشود و مخاطب را به خوبی اقناع کند و در اثر گذاری موفق باشد که این اثر از دیدگاه من در این زمینه موفق بود
از میرزاده عشقی تا بهرام بیضایی هنوز روی صحنه تئاتر این بوم حس آب و آتش وجود دارد ...میدانم...میدانم
یکی از محبوبترین بازیگران انگلیس، "جودیت اولیویا دنچ" به مناسبت روز جهانی تئاتر پیامی را منتشر کرد. به گزارش سایت ایران تئاتر، بازیگر سرشناس تئاتر، تلویزیون و سینمای انگلیس، جودی دنچ که بزرگترین بازیگر دوره پس از جنگ نام گرفته و تاکنون جوایز بسیاری را از آن خود ساخته است، به مناسبت 27 مارس (7 فروردین) که روز جهانی تئاتر نام دارد، پیامی را منتشر کرده که متن آن در پی میآید :
خوب فجر امسال نگاه میکنم....ولی یک جا دلگرمی داره ....مشهد با 5 تا کار ؟ هیچ شهری انقدر کار تو فجر نداره...خدا رو شکر حداقل تو تهرون نیستیم ولی شهرمون تیاتری خوب زیاد داره گرچه خیلی ها این رو به پای فعال بودن تیاتر یک شهر نمی ذارن به هر حال کارها رنگ وارنگه ولی من که از ته دلم با احترام به همه نمایش های مشهد حال میکنم با نمایش طبقه همکف کار درام نویس و کارگردان خوب مشهدی مون علی حاتمی .....ساده و راحته ...سخته و روشن....نمیدونم احساس میکنم چقدر خوبه بچه های مشهد از این نوع کارا بیشتر بنویسن و کار کنن . کار استاد صابری و عبدالله برجسته و سعید تشکری و انسان نازنین حامد امان پور که کارش رو ندیدم هم حتما جای خود را خواهد داشت در تئاتر مشهد و ایران.ولی طبقه همکف دوست داشتنی 
است گرچه میگویند این کارها در تهرون قدیمیه ولی ما در مشهد بنظرم باید خوشحال باشیم که به سمت ساخت چنین کارهایی میرویم...در یک نگاه به خودت میگی که از این مدل کارها در مشهد کم نبوده ولی طعم و بوی و نوع کار حاتمی در مشهد تک تک هست و این رو در طبقه همکف کاملا حس میکنی 
آدمی از خود سئوال میکنه که من با این انبار خالی باید هم با دیدن چنین کارهایی بگم این چیه ؟ اون کیه ؟
و 6 اجرا حاصل این کار 30 بازیگره بود که بنده هم افتخار بازی در این نمایش را داشتم و همینطور نمایش های دیگر که الان در حال تمرین هستم و امیدوارم جزء اصلی تاتر یعنی تماشاگر را همیشه راضی و شاد ببینم و باعث ایجاد دریچه ای نو به رویش و تفکر در او بشوم گرچه من جزء بسیار کوچکی باشم در یک نمایش.....
ببند .دست هایت راببند..دهانت را ببند و خار را گل ببین...وقتیکه من هستم و میبینم ولی چشمهایم پر از اشک است و دیگر چیزی برایم دیدنی نیست ...وقتیکه برای یک عشق جان فدا میکنی و معشوق تو را رها کند ...تو را مسخره کند ....گل هایت را پرپر کند و تو تنها نظاره گر باشی...آنگاه در سجده نماز جایی است برای درد دل با یگانه معبود ..نوری که هرگز اجازه نخواهم داد موجودات زمینی برایم تعریفش کنند ..آنقدر زیباست که خودم براحتی نور آن را میبینم و هر عینکی به دستم بدهند او را شفاف نخواهم دید...ای معبود من گلایه دارم..گلایه ای پر از بغض ....دیگر تحمل شیون خواهرانم را ندارم ..فریاد برادرانم از درد یک کلمه مرا آتش میزند .....انگار نه انگار که ما روزی دوستهای خوبی بودیم ....آن هنگام است که نفسم به من میگوید به چشمانت اعتماد نکن ...حتی شاید روزی یک اسلحه به دستت بدهند و بگویند گلی را نشانه بگیر ولی امیدوارم تا آن روز پرده سیاه دنیا برایم پاره شود و آزادانه گل را ببویم....اکنون با دست های خالی فقط و فقط میبینم که سپید ترین لبخندها به اشکهای جاری تبدیل میشوند و من اینجا روی خاک مرده ای قدم میزنم که هر لحظه شاید ...شاید.....چشم هایم تمنای دیدن لبخند برادران و خواهرانم را دارد ولی اینجا پر شده از بغض ...پر شده از ترس لبخند ...پر شده از خالی.......
...گرچه داستان فیلم در حال ساخت یعنی فیلمی که ما همواره پشت صحنه آن را میبینیم جالب بود و اگر بیضایی میخواست آن داستان را کامل شرح دهد بهترین فیلم سال میشد ولی به دلیل اینکه مدام صحنه ها قطع میشد و ما شاهد مشکلات گروه فیلم سازی بودیم بیشتر شاهد روایت مشکلات سینما و تاتری ها در فیلم بودیم که شاید بیضایی خواسته بغض چندین ساله اش را بترکاند
... یاد نامه دکتر علی رفیعی که دوست خوبم محمد جهانپا تو وبش گذاشت افتادم که تیترش این بود (ما تاتری ها متوهم هستیم) متن تلخی که اگر در بطن تاتر باشی شاید خیلی درونت رو بسوزونه و بگذار که دیگه نگم.......
کلاس چهارم "دونا" هم مثل هر کلاس چهارم دیگری به نظر می رسید که در گذشته دیده بودم. بچه ها روی شش نیمکت پنج نفره می نشستند و میز معلم هم رو به روی آنها بود. از بسیاری از جنبه ها این کلاس هم شبیه همه کلاسهای ابتدا یی بود، با این همه روزی که من برای اولین بار وارد کلاس شدم احساس کردم در جو آن، هیجانی لطیف نهفته است.
روی میز معلم یک جعبه خالی کفش بود. بچه ها کاغذ هایشان را داخل جعبه انداختند. وقتی همه کاغذها جمع شدند، "دونا" در جعبه را بست، آن را زیر بغلش زد و همراه با شاگردانش از کلاس بیرون رفتند.
روزی معلمی از دانش آموزانش خواست که اسامی همکلاسی هایشان را بر روی دو ورق کاغذ بنویسند و پس از نوشتن هر اسم یک خط فاصله قراردهند. سپس از آنها خواست که درباره قشنگترین چیزی که میتوانند در مورد هر کدام از همکلاسی هایشان بگویند، فکر کنند و در آن خط های خالی بنویسند. بقیه وقت کلاس با انجام این تکلیف درسی گذشت و هر کدام از دانش آموزان پس از اتمام، برگه های خود را به معلم تحویل داده، کلاس را ترک کردند. 
دیگر صحبتی ار آن برگه ها نشد و اوضاع مدرسه بصورت عادی می گذشت. معلم نیز ندانست که آیا آنها بعد از کلاس با والدینشان در مورد موضوع کلاس به بحث و صحبت پرداخته اند یا نه، به هر حال گویی این موضوع را مهم تلقی نکرد. زیرا آن تکلیف هدف معلم را برآورده کرده بود. آن برگه ها نشانگر این نکته بود که همه ی دانش آموزان از تک تک همکلاسی هایشان رضایت کامل داشتند ...
به محض اینکه معلم در کنار تابوت قرار گرفت، یکی از سربازانی که مسئول حمل تابوت بود، به سوی او آمد و پرسید : "آیا شما معلم ریاضی مارک نبودید؟" معلم با تکان دادن سر پاسخ داد : "چرا" سرباز ادامه داد : "مارک همیشه درصحبت هایش از شما یاد می کرد. "در حین مراسم تدفین، اکثر همکلاسی های قدیمی اش برای شرکت در مراسم در آنجا گرد هم آمده بودند. پدر و مادر مارک نیز که در آنجا بودند، آشکارا معلوم بود که منتظر ملاقات با معلم مارک هستند.
در تمام تمرینها سنگ تمام میگذاشت اما چون جثه اش نصف سایر بچههای تیم بود تلاشهایش به جایی نمیرسید. در تمام بازیها ورزشکار امیدوار ما روی نیمکت کنار زمین مینشست اما اصلا پیش نمیآمد که در مسابقه ای بازی کند. این پسر بچه با پدرش تنها زندگی میکرد و رابطه ویژه ای بین آن دو وجود داشت. گرچه پسر بچه همیشه هنگام بازی روی نیمکت کنار زمین مینشست اما پدرش همیشه در بین تماشاچیان بود و به تشویق او میپرداخت. این پسر در هنگام ورود به دبیرستان هم لاغر ترین دانش آموز کلاس بود. اما پدرش باز هم او را تشویق میکرد که به تمرینهایش ادامه دهد. گرچه به او میگفت که اگر دوست ندارد مجبور نیست این کار را انجام دهد. اما پسر که عاشق فوتبال بود تصمیم داشت آن را ادامه بدهد. او در تمام تمرینها تلاشش را تا حد نهایت انجام میداد به امید اینکه وقتی بزرگتر شد بتواند در مسابقات شرکت کند. در مدت چهار سال دبیرستان او در تمام تمرینها شرکت میکرد اما همچنان یک نیمکت نشین باقی ماند. پدر وفا دارش همیشه در بین تماشاچیان بود و همواره او را تشویق میکرد. پس از ورود به دانشگاه پسر جوان تصمیم داشت باز هم فوتبال را ادامه دهد و مربی هم با تصمیم او موافقت کرد زیرا او همیشه با تمام وجود در تمرینها شرکت میکرد و علاوه بر آن به سایر بازیکنان روحیه میداد. این پسر در مدت چهار سال دانشگاه هم در تمامیتمرینها شرکت کرد اما هرگز در هیچ مسابقه ای بازی نکرد. در یکی از روزهای آخر مسابقههای فصلی فوتبال زمانی که پسر برای آخرین مسابقه به محل تمرین میرفت مربی با یک تلگرام پیش او آمد. پسر جوان آرام تلگرام را خواند و سکوت کرد. او در حالی که سعی میکرد آرام باشد زیر لب گفت: پدرم امروز صبح فوت کرده است. اشکالی ندارد امروز در تمرین شرکت نکنم؟ مربی دستش را با مهربانی روی شانههای پسر گذاشت و گفت: پسرم این هفته استراحت کن. حتی برای آخرین بازی در روز شنبه هم لازم نیست بیایی. روز شنبه فرا رسید. پسر جوان به آرامی وارد رختکن شد و وسایلش را کناری گذاشت. مربی و بازیکنان از دیدن دوست وفادارشان حیرت زده شدند. پسر جوان به مربی گفت: لطفا اجازه بدهید من امروز بازی کنم. فقط همین یک روز را. مربی وانمود کرد که حرفهای او را نشنیده است. امکان نداشت او بگذارد ضعیف ترین بازیکن تیمش در مهم ترین مسابقه بازی کند. اما پسر جوان شدیدا اصرار میکرد. مربی در نهایت دلش به حال او سوخت و گفت: باشد میتوانی بازی کنی. مربی و بازیکنان و تماشاچیان نمیتوانستند آنچه را که میدیدند باور کنند. این پسر که هرگز پیش از آن در مسابقه ای بازی نکرده بود تمام حرکاتش به جا و مناسب بود.
تیم مقابل به هیچ ترتیبی نمیتوانست او را متوقف سازد. او میدوید پاس میداد و به خوبی دفاع میکرد. در دقایق پایانی بازی او پاسی داد که منجر به برد تیم شد. بازیکنان او را روی دستهایشان بالا بردند و تماشاچیان به تشویق او پرداختند. آخر کار وقتی تماشاچیان ورزشگاه را ترک کردند مربی دید که پسر جوان تنها در گوشه ای نشسته است. مربی گفت: پسرم من نمیتوانم باور کنم. تو فوق العاده بودی. بگو ببینم چه طور توتنستی به این خوبی بازی کنی؟ پسر در حالی که اشک چشمانش را پر کرده بود پاسخ داد: میدانید که پدرم فوت کرده است. آیا میدانستید او نابینا بود؟ سپس لبخند کم رنگی بر لبانش نشست و گفت: پدرم به عنوان تماشاچی در تمام مسابقهها شرکت میکرد. اما امروز اولین روزی بود که او میتوانست به راستی مسابقه را ببیند و من میخواستم به او نشان دهم که میتوانم خوب بازی کنم.
یک شرکت بزرگ قصد استخدام تنها یک نفر را داشت. بدین منظور آزمونی برگزار کرد که تنها یک پرسش داشت. پرسش این بود :
ادامه مطلب
